Wanneer je aan ecologisch onderzoek denkt, denk je waarschijnlijk aan natuurgebieden, uiterwaarden of bedrijventerreinen. Maar soms brengt het werk onze ecologen op plekken waar je minder snel natuuronderzoek verwacht. Zoals in een gevangenis.

Collega Harold Lodewegen kreeg onlangs een bijzondere opdracht. Een Nederlandse gevangenis wil een lekkend dakoverstek vervangen. Voordat de werkzaamheden kunnen beginnen, moest eerst worden onderzocht of beschermde dieren gebruikmaken van het gebouw. Een ecologische quickscan dus, maar wel op een locatie waar je niet zomaar naar binnen wandelt.

Dat begon met de nodige voorbereidingen. Niet alleen voor het onderzoek zelf, maar ook voor de toegang. Camera, verrekijker, zaklamp, endoscoop en andere veldmaterialen moesten door de beveiliging worden meegenomen. Pas na grondige controles gingen de deuren open en kon het onderzoek onder begeleiding van de bewaker beginnen.

Eenmaal binnen bleek dat de natuur zich weinig aantrekt van muren, hekken en tralies. Tussen de gevangenismuren hebben verschillende vogelsoorten hun plek gevonden. Scholeksters broeden op rustige grindstroken en in beschutte hoekjes tussen de muren. Huiszwaluwen bouwen hun nesten onder de dakoverstekken, soms op verrassende plekken tussen tralies, dwarsbalken en golfplaten. Ook Turkse tortels weten de schaarse bomen en andere onverwachte locaties te benutten als broedplaats.

Een leuk detail: binnen de penitentiaire inrichting zijn vergaderruimtes vernoemd naar de vogelsoorten die op het terrein voorkomen. 

Voor vleermuizen bleek het gebouw minder geschikt. Het dak biedt weinig mogelijkheden voor verblijfplaatsen en kieren en openingen zijn vrijwel volledig afgesloten. De aanwezige verlichting maakt de locatie bovendien weinig aantrekkelijk voor deze soortgroep.

Inmiddels zijn ook de broedvogelcontroles uitgevoerd. Daarbij werden onder meer een houtduifnest op een luidspreker, een broedende scholekster en een nest van een wilde eend aangetroffen. Het laat opnieuw zien dat dieren zich aanpassen aan de meest onverwachte omstandigheden.

Juist dat maakt dit soort projecten zo bijzonder. Ecologie speelt zich niet alleen af in natuurgebieden. Ook op plekken waar veiligheid, regels en gesloten deuren centraal staan, vinden planten en dieren manieren om te leven, te broeden en hun plek te vinden. Zelfs in een gevangenis.